Wychowanie dziecka przez sztukę to zadanie, które musi przed sobą postawić każdy nauczyciel przedszkola. Wiadomo bowiem, że działania podejmowane w tym kierunku pozwolą najmłodszym na zaistnienie w kulturze i to zarówno w charakterze twórcy jak i odbiorcy.
W szkicu zaprezentuję tylko niektóre formy uczestnictwa w kulturze, ale podkreślam, że w naszej placówce takich działań podejmuje się znacznie więcej.
Zacznę od edukacji teatralnej, która odgrywa niebagatelną rolę w życiu dziecka przedszkolnego. Mając tę świadomość, staramy się stworzyć wiele okazji do kontaktów z tego rodzaju sztuką. Podczas codziennych zajęć maluchy oglądają inscenizacje opracowane przez nas na bazie wartościowej literatury dziecięcej. Równie często dziecko samo bierze udział w tworzeniu przedstawienia, wykorzystując przy tym werbalne i niewerbalne środki wyrazu.
Na terenie przedszkola organizowane są także spotkania z teatrem. Aktorzy nie tylko wystawiają sztuki, ale często prowadzą zajęcia warsztatowe. Takie spotkania i poczynione podczas nich obserwacje zaowocowały wystawieniem wielu inscenizacji. Do najciekawszych mogę zaliczyć: „Jasełka”, „Zapusty”, „O dzielnym Tomciu...”, „O wesołej Ludwiczce”.
Innym rodzajem kontaktów ze sztuką są wyjazdy do teatru. Wiążą się one z wysiłkiem organizacyjnym wychowawców i finansowym rodziców, ale nie można z nich rezygnować, bo przyczyniają się do rozwoju zdolności, wyobraźni, fantazji oraz budzą szlachetne i wzniosłe uczucia. Do kalendarza imprez przedszkolnych zostały więc wpisane coroczne wyjazdy do teatru „Banialuka” w Bielsku-Białej, w którym obejrzeliśmy między innymi sztuki:„Jaś i Małgosia” i „Koziołek Matołek”. Spotkały się one z niezwykle ciepłym przyjęciem małych odbiorców. Miło było popatrzeć na ich spontaniczną reakcję. Dzieci śmiały się, smuciły, a nawet krzyczały, w zależności od tego, jakie przygody przeżywał bohater. W maju tego roku zaproponowałyśmy wyjazd do Teatru Polskiego w Bielsku-Białej na sztukę „Świniopas”, opartą na motywach baśni H. Ch. Andersena. Zrobiła tak duże wrażenie, że maluchy po powrocie do przedszkola odzwierciedlały przeżycia nie tylko w postaci prac plastycznych, ale również przez organizowanie zabawy w teatr - tworząc własne dialogi i scenki. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w obydwu teatrach proponuje się wartościowe przedstawienia, które są dla dzieci prawdziwą kulturalną ucztą.
Równie doniosłe znaczenie dla wychowania kulturalnego i wrażliwego na piękno człowieka mają spotkania z pisarzem. Wobec tego częstym gościem przedszkolaków z Leśnej jest pan Adam Ryszard Fajfer - poeta, prozaik, fraszkopisarz i bajkopisarz, który urodził się w Choczni koło Wadowic. W wierszu „Potęga słowa” napisał tak:Życie przemija nam szybko,/Jak wszystko zresztą,/Tylko Słowo potrafi przetrwać-/Tę naszą kruchą doczesność!...(1995, s.3) Wiele z tych „Słów” kieruje do dzieci, bo też szczególną rolę w życiu pisarza odgrywa twórczość poświęcona najmłodszym i dla najmłodszych. Wymienić trzeba chociaż kilka tytułów: „Szczęśliwa stokrotka”, „Zapracowana dziewczynka”, „Bajeczne przedszkole”, „Rozmowy z córeczką” czy „Jak Pląska nauczyła się pływać”.
Podczas spotkań, o których wspominałam wcześniej, Fajfer mówi o sobie i o swojej twórczości. W ten sposób przybliża nie tylko świat, w którym żyje, ale i ten wykreowany w bajkach i wierszach. Rzeczywistość w utworach pisarza jest najczęściej czymś znanym, swojskim i dlatego ciekawym. Pisząc i czytając maluchom o kwiatkach, gąskach, pieskach, choince, miłości, wieczerzy wigilijnej, słońcu, marzeniach, pragnieniach czy oczekiwaniach odwołuje się do dziecięcej wyobraźni i tego, co obecne w kręgu zainteresowań każdego przedszkolaka. Czyni to językiem prostym i zrozumiałym, pełnym ciepła i uśmiechu. Dzięki komunikatywności bez trudu trafia do psychiki małego odbiorcy oraz umożliwia mu żywiołowe reakcje. Pisarz nie tylko wzrusza i zachwyca opowieściami o tym, co piękne, zwykłe lub niezwykłe, bajkowe i tajemnicze, realne i nierealne, ale pokazuje zagrożenia cywilizacyjne jakie na nas czyhają. Dostrzega problemy i w ciekawy sposób uwrażliwia na nie najmłodszych, bo wie, że to oni wkrótce będą zmieniali oblicze świata.
Warto więc przybliżyć sylwetkę pisarza, który w przedmowie do tomiku poezji „Oczekiwania” mówi, że jako człowiek interesuje się wszystkim, co się wokół niego dzieje, bo nie jest - jak to nazywa - „odludną wyspą’ i nie „buja w obłokach”, ale bez względu na okoliczności odważnie próbuje zmierzyć się z rzeczywistością, i uparcie z nią się zmierza. W swoich poczynaniach - twierdzi - kieruje się rzetelnością i prawdomównością.(1994, s.4) Nie jest to deklaracja bez pokrycia i dlatego uważam, że trzeba zaznajamiać dzieci z twórczością przepojoną pięknem i prawdą, szczerością i wrażliwością, pełną delikatności uczuć i ciepła oraz uśmiechu i fantazji.
Doświadczenie podpowiada mi, że inscenizacje, wizyty w teatrze, spotkania z ludźmi sztuki, to niezwykle ciekawe formy uczestniczenia w kulturze. Każdy pedagog, który chociaż raz spróbował w ten lub podobny sposób pracować z dzieckiem przedszkolnym, z pewnością dostrzega w tych wydarzeniach zarówno ogromne walory edukacyjne jak i okazję do znakomitej zabawy. Formy te bazują na tym, co dzieciom bliskie i znane, ale jakże często odbiegają atmosferą i zaangażowaniem od szarej codzienności. Ponadto mobilizują do wysiłku intelektualnego, dostarczają wielu wrażeń, wzruszają, wreszcie zmuszają do refleksji i w ten sposób przygotowują do świadomego uczestnictwa w kulturze.
Bibliografia
- Fajfer A.R. (1994): Oczekiwania, Adryfa Gorzeń Górny.
- Fajfer A.R. (1995): Zbliżania, Adryfa Gorzeń Górny.
- Fajfer A.R. (1995): Szczęśliwa stokrotka, Adryfa Gorzeń Górny.
- Fajfer A.R. (2002): Rozmowy z córeczką, Adryfa Gorzeń Górny.
Bogusława Zuziak
autorka jest nauczycielką Przedszkola w Leśnej